Donör Yumurtayla Tüp Bebek ve Türk Hukuku: Türkiye'de Neden Yapılamıyor

Donör yumurtayla tüp bebek; azalmış over rezervi, erken over yetmezliği, genetik rahatsızlıklar, ileri üreme yaşı veya kendi yumurtalarıyla tekrarlanan başarısız tüp bebek siklüsleri nedeniyle kendi yumurtalarıyla başarılı gebelik elde edemeyen hastalar tarafından kullanılıyor.

Genç, sağlıklı kadınlardan kalite açısından seçilen donör yumurtalar sayesinde çoğu yaş grubunda kendi yumurtasıyla yapılan tüp bebeğe göre daha yüksek transfer başına canlı doğum oranı sunan, mevcut en etkili yardımcı üreme seçeneklerinden biri.

Türkiye'de donör üreme hücresi (yumurta, sperm veya embriyo) kullanımına izin verilmiyor. Bu, 1987'den beri yasak; 2010 tarihli bir düzenleme bunu daha da sıkılaştırarak özellikle donör yoluyla çocuk sahibi olmak amacıyla yurt dışına giden hastalara yardımcı olmayı veya onları yönlendirmeyi de suç kapsamına aldı.

Donör yumurta siklüsleri, ister uluslararası ister yerli olsun hiçbir hasta için Türkiye'de sunulan tüp bebek tedavisinin bir parçası değil.

Türk doğurganlık klinikleri, hastanın kendi yumurtası ve partnerinin spermiyle standart IVF ve ICSI siklüslerini uygulayabiliyor; bu tedaviler yaygın olarak sunuluyor, iyi düzenlenmiş durumda ve Birleşik Krallık, Batı Avrupa veya ABD'deki eşdeğer tedaviye göre önemli ölçüde daha düşük maliyetli.

Yumurta bağışının hukuken düzenlendiği ülkelerde, sorumlu programlar donörleri programa kabul etmeden önce kapsamlı biçimde tarar.

Tipik tarama; iyi over rezervini doğrulayan tam hormonal profil, uterin ve pelvik ultrason, tam kan sayımı, HIV, hepatit B ve C, sifiliz ve kızamıkçık dahil enfeksiyon paneli, kistik fibroz ve talasemi dahil yaygın taşıyıcılık durumları için genetik tarama ve psikolojik değerlendirme içeriyor.

Donörler genellikle yumurta kalitesini en üst düzeye çıkarmak için 20 ila 30 yaş arasında işe alınıyor; vücut kitle indeksi, sigara kullanım durumu ve önemli kronik rahatsızlıkların bulunmaması da ilk değerlendirme sırasında inceleniyor. Birçok program, donörün anonimliğini korurken alıcılara fiziksel özellikler, eğitim geçmişi ve sağlık öyküsünü içeren bir donör profili sunuyor.

Donör yoluyla tedaviyi değerlendiren hastalar, kliniğe kendi donör tarama protokolünün hangi testleri içerdiğini özellikle sormalı; çünkü tarama derinliği programlar arasında farklılık gösteriyor ve sonuçları anlamlı biçimde etkileyebiliyor.

Yumurta bağışının yasal olarak mevcut olduğu yerlerde klinikler bunu genellikle ya taze siklüs programı ya da vitrifiye yumurta bankası programı üzerinden sunuyor. Taze siklüste donör, alıcının endometriyal hazırlığıyla senkronize bir stimülasyondan geçiyor ve taze toplanan yumurtalar belirli alıcı için döllendiriliyor.

Bu yaklaşım donör ile alıcı siklüsünün koordinasyonunu gerektiriyor; bu da yurt dışından gelen hastalar için ek zamanlama karmaşıklığı yaratabiliyor.

Vitrifiye yumurta bankası programları, toplandıktan sonra kriyoprezerve edilmiş, daha önce dondurulmuş donör yumurtalarını kullanıyor. Alıcı, endometriyal hazırlığını operasyonel olarak uygun bir zamanda planlayabiliyor; bu da koordinasyon karmaşıklığını ve seyahat belirsizliğini azaltıyor.

Modern vitrifikasyon teknikleri çözülme sonrası çok yüksek yumurta sağkalım oranlarına ulaştı ve dondurulmuş donör yumurtası sonuçlarını taze siklüs sonuçlarıyla oldukça rekabetçi hale getirdi.

Tedavi için uluslararası seyahat eden hastalar için dondurulmuş donör yumurtası yolu, alıcının ziyaretinin donör stimülasyon zamanlamasına bağlı olmadan planlanmasına imkân tanıdığı için operasyonel olarak genellikle daha uygun.

Dondurulmuş donör yumurtası siklüsünde alıcının hazırlık aşaması tipik olarak seyahatten birkaç hafta önce başlıyor. Endometriyum gelişimi, genellikle siklüsün birinci ila üçüncü gününde başlanan oral östrojenle destekleniyor. Bu aşamada ultrason yoluyla izlem genellikle yerel olarak yapılıyor; görüntü ve kan sonuçları tedaviyi yapan kliniğe gönderiliyor.

Endometriyum kalınlığı gereken düzeye ulaştığında alıcı tedavi ülkesine seyahat ediyor. Transfer işlemi genellikle varıştan bir ila üç gün içinde planlanıyor; anestezi gerektirmeyen kısa, invazif olmayan bir işlem. Hastalar genellikle eve dönmeden önce transfer sonrası o ülkede üç ila dört gün kalıyor.

Gebeliği doğrulayan serum beta-hCG testi, transferden yaklaşık on iki ila on dört gün sonra yerel olarak veya klinikte yapılıyor. Bu zaman çizelgesi, donör yumurtayla tedavinin yasal olarak mevcut olduğu ülkelerde genel işleyişini anlatıyor; Türkiye donör yumurta siklüsü sunmadığı için orada rezerve edilen bir tedavi için geçerli değil.

Türkiye, 1987 tarihli bir düzenlemeden bu yana donör yumurta, donör sperm ve donör embriyo kullanımını yasaklıyor. 2010 tarihli bir düzenleme bunu daha da sıkılaştırarak, yalnızca Türkiye'de donör yoluyla tedaviyi değil, hastalara özellikle donör yoluyla çocuk sahibi olmak amacıyla yurt dışına gitmelerinde yardımcı olmayı veya onları yönlendirmeyi de cezai yaptırıma tabi kıldı.

Bu, donör programlarının düzenlemeye tabi olarak izin verildiği çoğu diğer Avrupa ülkesine kıyasla belirgin biçimde daha katı bir hukuki durum.

Türkiye'de ikamet eden veya Türk vatandaşı olan hastalar, yurt dışında donör yoluyla tedavi düzenlemenin veya bu konuda yardım almanın, tedavinin yapıldığı ülkede tamamen yasal olup olmamasından bağımsız olarak, Türk hukukuna göre bizzat hukuki risk taşıyabileceğini bilmeli. Bu durumda olan herkes, böyle bir düzenleme yapmadan önce Türkiye'de bağımsız hukuki danışmanlık almalı.

Gamet bağışıyla ilgili hukuki sorusu olan hastalar, ister Türk hukukuyla ister kendi ülkelerinin hukuki çerçevesiyle ilgili olsun, kurallar yargı alanına göre önemli ölçüde farklılık gösterdiği ve gelişmeye devam ettiği için nitelikli bir hukuk uzmanına danışmalı.

NexWell'in Türkiye'deki desteği, hastanın kendi yumurtası ve partnerinin spermiyle yapılan standart IVF ve ICSI siklüslerini kapsıyor; bu destek, Türk kliniklerin yasal olarak sunamadığı donör yumurta siklüslerini içermiyor.

Türkiye'de standart veya ICSI IVF sürecinde olan hastalar için, önerilen protokolün ardındaki klinik değerlendirmeyi incelemeye, bir kliniğin yayımladığı başarı verilerinin şeffaf sunulup sunulmadığını kontrol etmeye ve maliyet tahmininin tüm siklüse özgü giderleri kapsayıp kapsamadığını doğrulamaya yardımcı oluyoruz.